ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMASI

ÖN ÇAPRAZ BAĞ YIRTIĞI

ön çapraz bağ yaralanmasıÖn çapraz bağ yaralanmaları temas sporları ve özellikle futbol,tenis gibi ani yön değişikliği gerçekleştirilen aktivitelerde yaygındır. Genellikle ön çapraz bağ yaralanmaları tek başına gerçekleşmez ön çapraz bağ kopmasına kartilaj,ligament veya menüsküs yaralanmaları eşlik eder. Ön çapraz yaralanması küçük yırtık olabileceği gibi kopukda olabilir. Yaralanmanın şiddetine göre ameliyat için karar verilir. Kadınlarda ön çapraz bağ yırtığı riski erkeklere oranla 2.4 – 9.7 kat daha fazladır.

ÖN ÇAPRAZ BAĞ ANATOMİSİ

Ön çapraz bağ  tamamen  intraartiküler bir  yapı olup hiçbir  kapsüler  bağlantısı  olmayan  tek  diz  ligamanıdır.Bu nedenle  sağlam  bir, dizde  palpasyon  ile algılanması  mümkün değildir. Ön çapraz bağ,  femurdan  tibiaya,  önden  arkaya, lateralden  mediale doğru  diz  eklemini  çaprazlayarak uzanır. Kemik yapışma yerlerine uyum  sağlayabilmek için  kendi  etrafında  hafifçe  dışa  doğru  döner

ÖN ÇAPRAZ BAĞ KOPMASININ NEDENLERİ

  • ön çapraz bağ görseller-ön çapraz bağ nasıl oluşurHızlı yön değiştirmeler
  • Ani durmalar
  • Koşu esnasında kontrolsüz yavaşlamalar,
  • Zıplama,atlama sonrası yere basmada dizin dönmesi
  • Temas sporlarında özellikle futbol gibi sporlarda çarpışma
  • Ayağın zemine takılarak dizin ani dönmesi.

ÖN ÇAPRAZ BAĞ YIRTIĞI BELİRTİLERİ

Ön çapraz bağın kopması ile birlikte kemiklerin hızla birbirine çarpması sonucu bir dizde ‘pop’ sesi duyulur. Yaralanma sonucu sporcu dizinde bir dengesizlik ve ağrı hissedebilir. Ön çapraz bağ kopması nda şişme ani gelişsede(genelde ilk 24 saat sonrasında oluşur.) Ön çapraz bağda  yırtığın şiddetine bağlı olarak ağrısız yürünebildiği gibi yürünemeyedebilir.

Şişlik eklem çevresindeki kan damarlarının kopmasına bağlı oluşur ve diz çevresine dokunulduğunda sıcaklık hissedilir. Ön çapraz bağ yırtığı belirtileri özetlenecek olursa :

  • Ani bir manevra ya da zıplama sonrasında tek ayak ayak üzerine iniş esnasında oluşur
  • Yaralanma anında sesli bir pop sesi duyulabilir.
  • Dizde yoğun şişlik ile daha sonra instabilite (dizde boşluk hissi) hissi duyulabilir
  • Eğer bir aktivite esnasında ön çapraz bağ kopmuşsa ,aktiviye devam edilirse çok ağrı hissedilir.
  • Dizde şişlik, genellikle hızla oluşsada bazı durumlarda minimal veya gecikmeli oluşabliri
  • Dizin bükülüp açılması gibi hareketlerde kısıtlılıklar oluşur
  • Ön çapraz bağ yaralanmasını takiben kıkırdak yaralanmasıda oluşmuşsa diz ekleminin medial kenarında hassasiyet hissedilir

ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMASI NEDİR ?

Ön çapraz bağ femur(uyluk kemiği) ‘dan tibia(kaval kemiği)’ya önden arkaya,dıştan içe doğru çaprazlayarak uzanan bir bağdır. Çapraz uzanım ile tibia’nın femur önüne geçmesini önler.

Dize uygulanan kuvvetler,ayağın bir yere takılması,zıplama sonrası yere düşerken dizin bükülmesi sonucu oluşabilir.Ayrıca futbol,rugby gibi sporlarda koşu esnasına ayağa basılma, dize darbe sonrası ortaya çıkabilir. Ön çapraz bağ yalanaması ile birlikte bağlantılı olduğu iç yan bağ veya menüsküs yırtığı oluşabilir.Bu nedenle ön çapraz bağ yırtığı sonrası doğru teşhis ve tedavi gereklidir.

Ön Çapraz Bağ Yaralanması Dereceleri

Ön çapraz bağ yaralanmasının tamamı yırtık veya kopuk değildir. Hafif derecedeki bir yaralanma ön çapraz bağda esneme yaparak kısa sürede iyileşir. Ciddi derecedeki yırtıkta bağ tamamen kopmuştur ve ameliyata gerek duyulur. Ön çapraz yaralanması aşağıdaki şekilde 3 sınıfa ayrılır ve grade 1- 2- 3 olarak isimlendirilir.

Grade 1(1. derece  ön çapraz bağ yaralanması 

  • ön çapraz bağda yırtık veya kopma yoktur.Sadece ön çapraz bağ esnemiştir.
  • Ön çapraz bağ yaralanması sonrası dizde hafif bir hassasiyet ve şişme vardır.
  • Dizde bir boşluk veya bir gevşeklik hissedilmez.

Grade 2(2. derece ön çapraz bağ yaralanması

  • Ön çapraz bağ yaralanması sonrası bağda kısmi bir yırtık vardır ancak bağ tamamen kopmamıştır.
  • Dizde dokunmayla hassasiyet,şişme ve diz hareketleri rahatlıkla yapılamaz.
  • Diz eklemi aktivite(yürüme,koşma vb) esnasında stabil değildir.(gevşeklik ve boşluk hissedilir)
  • Lachman’s ve ön çekmece testlerinde ağrı hissedilir.
  • Hafif ağrılı veya ağrısız biçimde yürünebilir.

Grade 3(3.derece ön çapraz bağ yaralanması

  • Yaralanması sonrası bağ tamamen kopmuştur.
  • Ön çapraz bağ tamamen kopmuştur ve 2 parça haline gelmiştir.
  • Diz içinde şiddetli ağrı ve dize dokunmayla ağrı hissedilir.
  • Kişiden kişiye şişlik oranı değişir.
  • Dizden gelen bir ses duyulur.
  • Diz hareketleri düzgün şekilde kontrol edilemez.
  • Aktiviyeye devam edilemez.(yürümede ve aktivitelerde şiddetli ağrı hissedilir.)
  • Aktivite esnasında ön çapraz bağ kopmuşsa aktivitenin devamında çok şiddetli ağrı hissedilir.
  • Dizde boşluk ve gevşelik hissedilir.Eklem boşluğunda 1-2 saat içinde kan toplanır.
  • Dizin iç yanına dokunulduğunda hassasiyet hissi kıkırdak harabiyetinin belirtisidir.

ÖN ÇAPRAZ BAĞIM KOPMUŞ OLABİLİR Mİ ?

  • diz çıkması
  • menüsküs yaralanması
  • yan bağ yaralanmaları
  • patella çıkığı
  • femur,tibia, fibula kırığı

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Nasıl Anlaşılır ?

n çapraz bağ yaralanmasına benzer şekilde belirtiler verir. Bu yaralanmaların ön çapraz bağ yaralanmalarından ayrımı

  • Lachman testi
  • Pivot shift testi ve
  • Ön çapraz bağ ön çekmece testi ile anlaşılır.  Ön çapraz bağ testleri hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

Ayrıca MRI,radyografi,artrometrik değerlendirme ile ön çapraz bağ yaralanması teşhisi konur.

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Egzersizleri

Ön çapraz bağ yırtığı tanısı konduktan hemen sonra rehabilitasyona geçilmelidir.Bu anlamda ilk dizin normal hareketliliğini geri kazandırılmalıdır. Ameliyatın gerekli olduğu durumlarda ise ön çapraz bağ ameliyatı öncesi şişliğinin azalması ve dizin normal hareketlerinin tekrar kazanılması gerekir bu sayede cerrahi sonrası daha hızlı sonuç alınır. Bu manada ön çapraz bağ ameliyatı öncesi diz şişliğinin azalması ve ameliyat sonrası hızlı toparlanma için ön çapraz bağ ameliyatı öncesi egzersizleri mutlaka yapılmalıdır.

Ön çapraz bağ ameliyatı ameliyatı öncesi egzersizler 2 nedenden dolayı gereklidir:diz eklemi çevresindeki kasların kuvvetlendirilmesini sağlayarak normal eklem hareketlerini geri kazanmak aynı zamanda ameliyat sonrası daha iyi toparlanmayı sağlamak

Eğer ön çapraz bağ yırtılması sonrası ameliyat gerekli değilse kuvvet ve hareket açıklığı egzersizleri iyileşme süreci ile uyumlu bir şekilde programlanmalıdır.

Ön çapraz bağ (ACL) yaralanması sonrası  en önemli çalışılması gerekenlerden biri de propriosepsiyondur. Proprioception çalışmaları kasları yaralanmaya karşı korurken, aşırı streslere tepki vermesini kolaylaştırdığından rehabilitasyon boyunca aşamalı olarak uygulanmalıdır.

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Ameliyatı 

Tüm ön çapraz bağ yaralanmaları sonrası ön çapraz bağ cerrahisi gerekmez.İlk teşhis sonrası el muayenesi, testler ve MRI taramaları birbirini doğrularsa cerrahi gerekebilir. Günümüzde ön çapraz bağ ameliyatları patella tendonu veya semitendinosus(hamstring) tendonundan greft(parça) alınarak bağın rekontrüksiyonunu(onarım) yapılır. Alınan greft(parça) iki kemik ucuna tutturulduğu için tendon-kemik grefti olarak bilinir.Bazı durumlarda yapay bağ veya bağıştan alınan bağlar kullanılabilir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Olmalı Mıyım ?

Ön çapraz bağ ameliyatına karar vermede temel olarak dizin stabilitesine bakılır bunun yanında yaş,meslek ve günlük aktiviteleri göz önünde bulundurulur.Ön çapraz bağda kopuktan ziyade kısmi yırtığın olması,quadriceps kas kuvveti arttırılarak diz stabilizasyonunun sağlanmaya çalışılmasıyla birlikte dizin rotasyonu(dönmesini) önleyen destek (brace)kullanılarak  ön çapraz bağ tedavisi ameliyatsız gerçekleştirilir.

Ön Çapraz Bağ Yaralanması Ne Zaman İyileşir ?

Ön Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası iyileşme süresi değişkenlik göstersede genel olarak ön çapraz bağ ameliyatından 4-5 ay sonra normal hızlı koşulara,ani yön değiştirmelere başlanabilir.

Ön Çapraz Bağ Tedavisi , Ön  Çapraz Bağ Rehabilitasyonu

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 1. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 2. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 3. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 4. hafta

Ön çapraz bağ amaliyatı sonrası 5. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 6.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 7. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 8.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 9.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 10.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 11.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 12-13. hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 14.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 15.hafta

Ön çapraz bap ameliyatı sonrası 16.hafta

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası 17.hafta

 

 

 

Bunları da sevebilirsiniz

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir